မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး၊ ေခ်ာက္ၿမဳိ႕သည္ ေျမလတ္ပိုင္းတြင္ တည္ရွိသည့္ သမိုင္းဝင္ျမန္မာ့ေရနံေျမျဖစ္ပါ သည္။ ေခ်ာက္ၿမဳိ႕ ကို ေက်ာ္ လြန္၍ ေခ်ာက္-ပုဂံ-ေညာင္ဦး ကားလမ္းအတိုင္း ေျမာက္ ဘက္သို႔ ဆက္သြားလွ်င္ တစ္မိုင္ခန္႔အကြာ ပဗၺတေတာင္ေပၚ တြင္ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္ကို ေရႊေရာင္တဝင္းဝင္း၊ ဆည္း လည္းသံတလြင္လြင္ျဖင့္ ၾကည္ႏူးခ်မ္းေျမ့ဖြယ္ ဖူးေတြ႕ႏိုင္ ပါသည္။
    ဘုရားကုန္းေတာင္ေပၚသို႔ ေရာက္ၿပီးေနာက္ ပတ္ဝန္းက်င္ ႐ႈခင္းကို လွမ္းေမွ်ာ္ၾကည့္လိုက္ေသာအခါ တၿငိမ့္ၿငိမ့္စီးဆင္းေနေသာ ဧရာဝတီ ျမစ္ႀကီးႏွင့္ ေရနံတြင္းမ်ား၊ ေရနံစင္မ်ားကို ေတြ႕ျမင္ေနရပါ သည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္ႏွင့္ ကပ္လ်က္ တည္ရွိ ေသာ ေရနံတြင္းမွာ ေခ်ာက္ေရနံေျမတြင္ ပထမဆံုးတူးေသာ သမိုင္း ဝင္ေရနံတြင္းျဖစ္ေၾကာင္းသိရပါသည္။ ပဗၺတေတာင္ကို ဦးတိုက္ေန ေသာ ထိုေရနံတြင္းသည္ အေနအထားထူးျခားၿပီး ေခ်ာက္ေရနံေျမ သမိုင္းကို ျပန္ေျပာင္းေျပာဆိုေနသလို ထင္မွတ္ရပါ သည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္သို႔ ဘုရားဖူးလာသူတိုင္း ထိုေရနံတြင္းကို အမွတ္တရလွမ္းေမွ်ာ္ၾကည့္ၾကပါသည္။
    ထိုေရနံတြင္းသည္ ေခ်ာက္ေရနံေျမသမိုင္းကို ေျပာဆိုေနသည့္ နည္းတူ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္သည္လည္း အင္းဝေခတ္သမိုင္းေၾကာင္းကို ျပန္ေျပာင္းေျပာဆိုေနသည္ဟု ဆိုႏိုင္ပါ သည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္၏ ဒါယကာ မွာ အင္းဝဘုရင္ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ နရပတိမင္း ၈၆၃-၈၈၈ ျဖစ္ၿပီး သကၠရာဇ္ ၈၆၇ ခုႏွစ္တြင္ တည္ထားပူေဇာ္ခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္း အေထာက္အထား အခိုင္အမာရွိပါသည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ ေစတီေတာ္သည္ ေခ်ာက္ၿမဳိ႕ေရနံေျမ တြင္ ရွိေသာ္လည္း အင္းဝဘုရင္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ နရပတိမင္းတည္ထားျခင္းကို ဘုရားဖူးတိုင္း စိတ္ဝင္စားၾကပါသည္။
    ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီ ေတာ္ တည္ထားသည့္ ပဗၺတေတာင္ ေပၚသို႔ တက္လိုက္လွ်င္ အင္းဝေခတ္ ကို ျပန္လည္ သတိရၾကၿပီး အင္းဝ ဘုရင္ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ နရပတိမင္းကို ျမင္ေယာင္လာသည္ဟုပင္ ေျပာၾကပါ သည္။ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ မင္းသည္ အင္းဝေခတ္ဘုရင္မ်ားအနက္ ထူးျခား ၿပီး အလြန္ဆြဲေဆာင္မႈရွိသည္ဟု ယူဆ ၾကပါသည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္ သို႔ ေခ်ာက္ၿမဳိ႕မွျဖစ္ေစ၊ ပုဂံမွျဖစ္ေစ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ျဖင့္ အလြယ္တကူသြားေရာက္ႏိုင္ၿပီး ေခ်ာက္ၿမဳိ႕မွ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ျဖင့္ သြားေရာက္ဖူးေျမာ္ပါက ဆယ္မိနစ္ခန္႔သာ ၾကာပါသည္။ အကယ္၍ ပုဂံမွ တစ္ဆင့္ သြားမည္ဆိုပါက ကား ေမာင္းႏွင္ခ်ိန္မွာ မိနစ္ ၃ဝ သာ ၾကာပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္သည္ ခရီး လမ္းပန္း လြယ္ကူသည္ဟု ဆိုႏိုင္ပါ သည္။
    ပဗၺေတာင္ထိပ္တြင္ အင္းဝဘုရင္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္နရပတိမင္း တည္ ထားခဲ့ေသာ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္သည္ ၁၃၃၇ ခုႏွစ္ ပုဂံငလ်င္ႀကီးလႈပ္ခ်ိန္တြင္ ပုဂံဘုရား မ်ားႏွင့္အတူ ၿပဳိက်သြားသျဖင့္ ေရွး ေဟာင္းအႏုပညာလက္ရာမ်ား ဆံုး႐ႈံး ခဲ့ေသာ္ လည္း ဗုဒၶဘာသာဝင္မ်ား၏ သဒၶါတရားထက္သန္မႈျဖင့္ ၁၃၃၈ ခုႏွစ္တြင္ အသစ္တစ္ဖန္ ျပန္လည္ တည္ထားခဲ့ၾကပါသည္။ ယခင္ေလးမ်က္ႏွာရွိေသာ ပလႅင္ကို ရွစ္မ်က္ ႏွာအျဖစ္ တိုးခ်ဲ႕ခဲ့ၿပီး အရံေစတီရွစ္ဆူ ႏွင့္တကြ တည္ထားျခင္းျဖစ္ပါ သည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္ အသစ္သည္ Óဏ္ေတာ္ ၃၄ ေပ၊ ၉ လက္မရွိၿပီး ကိုယ္လံုးေတာ္ လွပ ေက်ာ့ရွင္းျခင္း မွာ အလြန္ထူးျခားၿပီး မူလဘုရား ဒါယကာ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ ကို သတိရေစပါသည္။ ဒုတိယ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီေတာ္ တည္သူမ်ားသည္ ဘုရားသမိုင္းကို နက္နက္႐ႈိင္း႐ႈိင္းေလ့လာကာ မူလ ဘုရားဒါယကာ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ႏွင့္ အလိုက္ဖက္ဆံုးပံုေတာ္ ကို တည္ခဲ့ သည္ဟု ဆိုႏိုင္ပါသည္။
    ရွစ္ေျမႇာင္ပလႅင္ေပၚတြင္ ပန္း တင္ခံု၊ ပစၥယာ၊ ေခါင္းေလာင္းပံု၊ သပိတ္ေမွာက္ႏွင့္ ေဖာင္းရစ္မ်ား၊ ၾကာ ေမွာက္ၾကာလွန္မ်ားသည္ ထုထည္ႀကီးမ်ားျခင္းမရွိဘဲ လွပေၾကာ့ရွင္းမႈကို ဦးစားေပးထားေၾကာင္းေတြ႕ျမင္ ႏိုင္ပါသည္။ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္ တစ္ခုလံုးစက္ဝိုင္းပံု မ်ဥ္းေဖ်ာ့မ်ား၊ မ်ဥ္းေကြးမ်ားျဖင့္ အဆင့္ဆင့္ခံၿပီး တည္ေဆာက္ထားပံုမွာ အလြန္လက္ရာေျမာက္ၿပီး တိမ္ေတာင္ တိမ္ရိပ္မ်ား လြင့္ေမ်ာေနခ်ိန္ တြင္ ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီ ေတာ္ကို ဖူးရသည္မွာ တကယ့္ေရႊပံု ႀကီးအလား ထင္မွတ္ရပါ သည္။
    ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ျမင္ေစတီ ေတာ္သို႔ ဘုရားဖူးသြားလွ်င္ ေတာင္ေျခတြင္ ပထမဆံုးေတြ႕ရေသာဂူမွာ ထြက္ရပ္ စခန္းၾကျြမ နန္းေတာ္မူခဲ့သည့္ ဣသိဣျႏၵရ ရေသ့ႀကီး၏ဂူျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံအႏွံ႔ ဂႏၶာရီလွည့္လည္၍ တရားအားထုတ္ခဲ့ေသာ ရေသ့ႀကီး သည္ ပဗၺတေတာင္ေျခရွိ ထိုဂူထဲတြင္ အဓိ႒ာန္စခန္းပညာလမ္းကို ဆံုးခန္း တိုင္ေပါက္ေျမာက္ေအာင္ျမင္သြား သည္ဟု သိရပါ သည္။ ေရႊပံုေတာင္  ဘရေသ့ဟု ေဒသခံမ်ား အျမတ္တႏိုး ေခၚေနေသာ ထိုရေသ့ႀကီး၏ ႐ုပ္တု မွာ ၿပဳံးရယ္ေနသေယာင္ ထင္မွတ္ ရပါသည္။ ရေသ့ႀကီး၏ ေအာင္ေျမဂူ ေအာက္တည့္တည့္၌ ေျမေအာက္ လုိဏ္ဂူႀကီးတစ္ခုရွိၿပီး စဥ့္ကူၿမဳိ႕ နဂါး ႐ံုကုန္းေတာ္အထိ လိုဏ္လမ္းေပါက္ သည္ဟု အဆိုရွိေသာ္လည္း အႏၲ ရာယ္မ်ားသျဖင့္ ပိတ္ထားေၾကာင္း သိရပါသည္။
    ေရွးသမိုင္းအဆိုအရ ပဗၺေတာင္ သည္ ေတာင္ထူးေတာင္ျမတ္ျဖစ္ၿပီး ေရေမွာ္ေလးတန္၊ ေတာင္ရံခုနစ္လံုး၊ ကုန္းကိုးကုန္းတို႔ ဝန္းရံရစ္ပတ္တည္ ရွိေနေၾကာင္း၊ ေက်ာက္တံုး၊ ေက်ာက္ဦးေႏွာက္၊ ေက်ာက္နဂါး၊ ေက်ာက္ဖား၊ ေက်ာက္လိပ္ စသည္မ်ားႏွင့္ ေရ သယံ၊ ကုန္းသယံ၊ ဖိုဦးသံ၊ ခြသံ လည္းထြက္ေၾကာင္းသိရပါသည္။
    ေရွးအခါက အလႉအတန္းသြား ရန္ ပုတီး၊ နားေတာင္း၊ လက္ ေကာက္စေသာ လက္ဝတ္ရတနာ ဝတ္ဆင္လိုလွ်င္ ညခ်မ္း အခါ၌ ေတာင္ေစာင့္နတ္မင္းမ်ားထံသြားေရာက္ပန္ၾကားေလ့ရွိၿပီး၊ နံနက္လင္းလွ်င္ ေတာင္အေနာက္ ဘက္ရွိေက်ာက္ဖ်ာႀကီးေပၚ တြင္ အလိုရွိေသာ လက္ဝတ္ရတနာမ်ား အစုလိုက္ အပံု လိုက္ထားေပးသည္ကို ေတြ႕ရသည္ ဟု အဆိုရွိသည္။ အလႉအတန္းၿပီး လွ်င္ လက္ဝတ္ရတနာမ်ားကို မူလေနရာ၌ျပန္ထားေပးရသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ လူမ်ားသစၥာမေစာင့္ေသာေၾကာင့္ေရႊထည္ပစၥည္း မ်ား ငွားမရေတာ့ပါ။ ေရႊထည္မ်ားစုပံုေပးသည့္ ေက်ာက္ဖ်ာႀကီးမွာ ယခုတိုင္ရွိေသး ေသာ္လည္း ကြဲေၾကပ်က္စီးသျဖင့္ တစ္ဝက္ခန္႔ သာက်န္ပါေတာ့သည္။ ေရႊပံုေတာင္ ေစတီေတာ္၏ မူလအႏွစ္ သာရ မူလအဓိပၸါယ္မွာ လူတို႔သစၥာ မေစာင့္သျဖင့္ ပ်က္စီး သြားျခင္းျဖစ္ပါ သည္။
    ေရႊပံုေတာင္၏ ထူးျခားခ်က္ တစ္ခုမွာ ေက်ာက္သားကိုထြင္းထား ေသာ ေက်ာက္ဂူႀကီးေလးခုရွိျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ထိုလိုဏ္ဂူ ႀကီး မ်ားကို မည္သည့္အခ်ိန္တြင္ မည္သူက မည္သည့္ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ထြင္းခဲ့ေၾကာင္း သိမီသူမ်ားလည္းမရွိေတာ့ပါ။ ေရႊ ပံုေတာင္ေစ တီေတာ္ တည္ထားခ်ိန္ႏွင့္ တစ္ၿပဳိင္တည္းထြင္းခဲ့ ျခင္းျဖစ္ႏိုင္သလို ပိုမိုေစာလိမ့္မည္ဟု လည္း ခန္႔မွန္းၾကသည္။ ဂူေပါက္ မ်ားမွာ တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု မတူဘဲ အေရွ႕ေတာင္ဘက္လိုဏ္ဂူထဲတြင္ ရွင္ပင္ခ်မ္းသာႀကီးဟု ဘြဲ႕ေတာ္တြင္ သည့္ ဗုဒၶ႐ုပ္ပြားေတာ္ႀကီးတစ္ဆူရွိ ပါသည္။ ထို႐ုပ္ပြားေတာ္ႀကီး၏ ထူးျခားခ်က္မွာ ျပင္ပမွ႐ုပ္ပြားေတာ္ ပင့္ေဆာင္ပူေဇာ္ျခင္းမဟုတ္ဘဲ ဂူနံရံႏွင့္တြဲလ်က္ သဘာ ဝေက်ာက္သားကို ႐ုပ္လံုးေဖာ္ထုဆစ္ထားျခင္းျဖစ္ပါ သည္။ နံရံႏွင့္ တစ္သားတည္း ဆက္ စပ္ေနေသာ ထို ႐ုပ္ပြားေတာ္ႀကီး ကို ဘုရားဖူးတိုင္း စိတ္ဝင္စားစြာ ေလ့လာ ၾကည့္႐ႈၾကပါသည္။ ေရွးေဟာင္း သုေတသနပညာရွင္အခ်ဳိ႕ လာေရာက္ စဥ္က ထို ႐ုပ္ပြားေတာ္ႀကီးသည္ အင္းဝေခတ္လက္ရာဟု ဆံုးျဖတ္ခဲ့ ပါသည္။
    ယခင္က ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္ဝတၱကနယ္ေျမအပိုင္း အျခားေရးထိုးမွတ္တမ္းတင္ထားသည့္ ေက်ာက္စာ ရွိခဲ့ေသာ္လည္း ဘုရားကြၽန္ ငသီေတာ္ဆိုသူက တိတ္တဆိတ္ယူေဆာင္၍ ဧရာဝတီျမစ္အတြင္း ပစ္ခ်သျဖင့္ေပ်ာက္ဆံုး သြားခဲ့ပါသည္။ သို႔ ေသာ္လည္း ေရႊပံုေတာင္ ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေက်ာက္စာထက္ပိုမိုခိုင္ခန္႔ေသာ စာေပ အေထာက္အထား အခိုင္အမာရွိ သျဖင့္ ပူစရာမလိုဟု ယူဆပါသည္။ အင္းဝေခတ္ ရဟန္းစာဆိုေတာ္ရွင္ မဟာရ႒သာရ ေရးဖြဲ႕ခဲ့ သည့္ ပံုေတာင္ ႏိုင္ေမာ္ကြန္းသည္ အခိုင္မာဆံုး သမိုင္း အေထာက္အထား၊ အပီျပင္ဆံုး သမိုင္းသက္ေသအျဖစ္ ယခုတိုင္ အထင္ ရွားရွိေနပါသည္။
    ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ နရပတိႏွင့္ ရွင္ မဟာရ႒သာရတို႔သည္ ငယ္ရြယ္စဥ္ အခါက အင္းဝနန္းတြင္း၌ အတူ တကြႀကီးျပင္းလာခဲ့သည့္ စာသင္ ဖက္၊ ကစားဖက္ ငယ္ေပါင္းမ်ား ျဖစ္ခဲ့သည္။ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္သည္ ခမည္းေတာ္ ဒုတိယမင္းေခါင္နည္းတူ ရွင္မဟာရ႒ သာရကို ခ်စ္ခင္ေလး စားသည္။ သကၠရာဇ္ ၈၆၇ ခုႏွစ္ တြင္ ေတာင္ငူမင္း၊ ျပည္မင္းႏွင့္ မိတၴီ လာစားတို႔ ပူးေပါင္း၍ အင္းဝကို အာခံသည္။ ထိုေၾကာင့္ အင္းဝဘုရင္ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္သည္ ေစာ္ဘြားတပ္ မ်ားႏွင့္ပူးေပါင္း၍ ၾကည္းေၾကာင္း၊ ေရေၾကာင္းခ်ီၿပီး ပံုေတာင္အရပ္သို႔ ေရာက္ေသာအခါ ကမ္းသို႔တက္၍ စစ္ၿပဳိင္ခ့ဲၾကသည္။ ပံုေတာင္တိုက္ပြဲ သည္ အလြန္ျပင္းထန္ၿပီး ငါးလခန္႔ ၾကာခဲ့ေၾကာင္း၊ ေရႊနန္းေၾကာ့ရွင္ႏိုင္ ေၾကာင္း ရွင္မဟာရ႒သာရ၏ ပံု ေတာင္ႏိုင္ေမာ္ကြန္းတြင္ ေရးထိုးထား သည္။
    ရွင္မဟာရ႒သာရသည္ ပံု ေတာင္တိုက္ပြဲ၏ အေရးပါပံုကို သိသ ျဖင့္ စစ္ေရးစစ္ရာမ်ားကို ေပၚလြင္စြာ ေရးဖြဲ႕ႏိုင္ခဲ့သည္။ စာပိုဒ္ေပါင္း ၄၇ ပိုဒ္ပါေသာ ပံုေတာင္ႏိုင္ေမာ္ကြန္းသည္ သာမန္ေမာ္ကြန္းအေရးအဖြဲ႕ မဟုတ္ဘဲ တကယ့္စစ္ပြဲကို သ႐ုပ္ေဖာ္ေရး ဖြဲ႕ ကာ စစ္မွတ္တမ္းတင္ေမာ္ကြန္း၊ စစ္ေမာ္ ကြန္း၊ စစ္သမိုင္းျဖစ္ပါသည္။ ဘုရားေဟာဇာတ္နိပါတ္ေတာ္မ်ားကို အလကၤာ တန္ဆာ ဆင္၍ ကြၽမ္းက်င္စြာ ေရးဖြဲ႕ႏိုင္ေသာ အင္းဝစာဆို ရွင္မဟာရ႒သာရသည္ ပံုေတာင္ႏိုင္ ေမာ္ကြန္းကို ေရးဖြဲ႕ျခင္းျဖင့္ စာေပမွတ္တိုင္ တစ္ခု ေအာင္ျမင္စြာ စိုက္ထူႏိုင္ ခဲ့ပါသည္။
ဘသန္းတင္
က်မ္းကိုး - ၁။ ေရႊပံုေတာင္ရန္ေအာင္ ျမင္ေစတီေတာ္သမိုင္းအက်ဥ္း။
၂။ ပံုေတာင္ႏိုင္ေမာ္ကြန္း။
၃။ ျမန္မာ့သမိုင္းအက်ဥ္း။