ကြၽႏု္ပ္တို႕သည္ လူမွန္းသိကတည္းက ေသဆံုးခ်ိန္ ေနာက္ဆံုးထြက္သက္ အခ်ိန္ထိ မည္သို႕ေနထိုင္ၾကသနည္း။ ယင္းေမးခြန္းသည္ ရွင္းလင္းျခင္း မရွိဟု ယူဆႏိုင္ပါသည္။ ပို၍တိက်၊ အတုိခ်ဳံး၍ ေဖာ္ျပရလွ်င္ ကြၽႏု္ပ္တုိ႕ေန႕စဥ္ အခ်ိန္ျပည့္မည္သို႕ ေနထိုင္ၾကပါသနည္း။

မည္သည့္စာအုပ္၊ မည္သည့္ က်မ္းဂန္၊ မည္သည့္အတတ္ပညာ၊ မည္သူ႕ကိုမွ အားကိုးရန္မလုိ။ အတိုဆံုး အရွင္းဆံုး အလြယ္ကူဆံုး၊ အေျဖကို ေပးရမည္။ လြယ္လည္း လြယ္ကူရမည္။ မည္သူ႕အကူအညီမွလည္း မယူရဆုိ၍ ထုိအေျဖသည္ အလြန္ခက္ခဲသည္ဟု ယူဆၾကသည္။

ထိုသို႕ေသာ ေမးခြန္းမ်ဳိးကို မိမိတို႕ကိုယ္တုိင္ ေမးၾကည့္ဖူးၾကပါသလား။ အေျဖရၾကပါသလား။ မိမိတို႕သည္ မိမိတို႕ကိုယ္တိုင္ မသိေသာ အရာမ်ားအေပၚ အလြန္မွီခုိ တြယ္တာၾကသည္။ အားကိုးၾကသည္။ ယခု ထိုအရာမ်ားကို ပယ္ခြာ၍ ေမးခြန္းကို ေျဖရမည္ဆို၍ အခက္ေတြ႕ၾကျခင္းသာ ျဖစ္၏။

အထက္ပါ ေမးခြန္းအတြက္ အေျဖရရန္ အားထုတ္လွ်င္ ပုန္းကြယ္ေနေသာ အျခားေမးခြန္းတစ္ခု ရွိေနပါ၏။ ထိုပုန္းကြယ္ေနေသာ ေမးခြန္းကို ေျဖႏိုင္လွ်င္ ပထမ ေမးခြန္းအတြက္ အေျဖရမည္ဟု ယူဆရသည္။ အဆိုပါ ပုန္းကြယ္ေနေသာ ေမးခြန္းကလည္း အလြန္လြယ္သည္။ အလြန္လြယ္၍ အေျဖရခက္သည္။ ပုန္းကြယ္ေနေသာ ေမးခြန္းမွာ ...

ကြၽႏ္ုပ္တုိ႕ မည္သို႕သိသနည္းဆိုေသာ ေမးခြန္းျဖစ္သည္။ ပတ္ဝန္းက်င္ ေလာကကို မည္သို႕သိသနည္း။ မိမိကိုယ္ကုိ မည္သို႕သိသနည္း ဆိုသည့္ ေမးခြန္းမ်ားအတြက္ အေျဖကိုရွာၾကရပါမည္။ စာေပက်မ္းဂန္ထဲမွ ေမးခြန္းမ်ား မဟုတ္ပါ။ အလြန္လြယ္ကူေသာ ေမးခြန္းမ်ား၊ နားလည္လြယ္ကူေသာ ေမးခြန္းမ်ား ျဖစ္ပါ၏။

ကြၽႏ္ုပ္တို႕ တစ္သက္တာလံုး သိသည္ဆိုေသာ အရာမ်ားႏွင့္ ေနခဲ့ၾကသည္။ အသစ္အသစ္ေသာသိရန္ အရာမ်ားကို ရွာေဖြၾကသည္။ ထိုအခါ၌ ေမးခြန္းတစ္ခု ေပၚလာသည္။ ကြၽႏ္ုပ္တုိ႕ ဘယ္အရာမ်ားကို သိပါသနည္း။ မည္သို႕သိၾကပါသနည္း။ ယင္းအေျဖသည္ လူ႕ျပႆနာ တစ္ခုလံုးကို ေျဖရွင္းႏုိင္သည့္ အေျဖဟု ဆိုလွ်င္ လြန္သည္ဆိုၾကပါမည္လား။

ရွင္ေတာ္ဗုဒၶ မိန္႕ၾကားမႈ မွန္သမွ်မွာ လူတို႕အေနႏွင့္ ထိုသို႕ေသာအသိကို စစ္ေဆးၾကည့္ရန္ ညႊန္ျပသည္။ တိုက္တြန္းသည္။ ကိုယ္တိုင္ႀကိဳးစား ၾကရန္လႈံ႕ေဆာ္သည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ ဆုိေသာ္ ထိုသို႕ေသာ အသိကိုသိရန္ အတြက္ မည္သူကမွ လုပ္ေပး၍မရ ကူညီ၍မရ၍ ျဖစ္၏။

လူတို႕သည္ တစ္သက္တာလံုး ကိုယ့္ကိုယ္ကိုမသိဘဲ အျခားသူမ်ား ေျပာေသာ အသိႏွင့္ေနၾကသည္။ ထိုသုိ႕ေနထိုင္ျခင္းကိုပင္ အမွန္ဟု ထင္မွတ္ေနၾကသည္။ ရွင္ေတာ္ဗုဒၶက ထိုသို႕ေသာအသိ၊ ထိုသို႕ေသာ ထင္မွတ္မႈကို ကိုယ္တိုင္သိသြားေစရန္ လမ္းျပေပးသည္။

မိမိတို႕ ကိုယ္တိုင္သိသည့္ အရာဆို၍ တစ္ခုမွမရွိ၊ ထိုသို႕ကိုယ္တိုင္ မသိေသာ အရာမ်ားႏွင့္ တစ္သက္တာေနကာ ကိုယ္ကိုယ္တိုင္လည္းမသိေသာ လူမ်ားမွာ မိမိတို႕ ျဖစ္သည္။ ယင္းအခ်က္သည္ အေျခခံ ျဖစ္၏။ ဆိုလိုသည္မွာ သုညတျဖစ္၏။

ထိုသုညတကို ေဆးဆိုး၊ အဝတ္အစားဝတ္ကာ ဟန္လုပ္၊ မိမိတို႕ ဘဝ၌ မိမိတုိ႕သည္ မင္းသား၊ မင္းသမီး၊ အရွင္သခင္ ဘဝမ်ားႏွင့္ ေနၾက သည္။ မိမိတို႕အသိမ်ား မွားေနမႈ၊ အမွားကုိ သိေနမႈမ်ားကို ရွင္ေတာ္ ဗုဒၶကကိုယ္တိုင္ သိႏုိင္သည့္လမ္းညႊန္ မႈကိုျပသသည္။

ကြၽႏ္ုပ္တို႕မည္သို႕ သိၾကသနည္းဆုိသည့္ ေမးခြန္းသည္အလြန္ လြယ္ကူရွင္းလင္းသည္။ သို႕ေသာ္ အေျခခံအက်ဆံုးဟု ဆုိျခင္းျဖစ္ပါသည္။